فود فکتس
آشپزی ایرانی · غذاهای ایرانی

شامی: کالری، ارزش غذایی و طرز تهیه

شامی گوشت و نخود

شامی، همان کتلت نرم و پرادویهٔ گوشت و نخود است که بوی نذری، جمعه‌های خانوادگی و سفرهٔ عید را با هم دارد؛ یک لقمهٔ پرپروتئین که هم سرد خوردنی است هم گرم.

۲۹۳ کیلوکالری در هر وعده ۶ وعده۵۵ دقیقه
شامی: کالری، ارزش غذایی و طرز تهیه

شامی چیست؟

شامی یکی از قدیمی‌ترین کتلت‌های آشپزخانهٔ ایرانی است؛ ترکیبی از گوشت چرخ‌کرده و نخود آب‌پز و له‌شده که با تخم‌مرغ، پیاز، زردچوبه و ادویه‌هایی مثل فلفل و دارچین مخلوط و در روغن سرخ می‌شود. برخلاف کتلت معمولی که پایه‌اش سیب‌زمینی است، پایهٔ شامی حبوبات است و همین باعث می‌شود بافتی متراکم‌تر و پروتئینی‌تر داشته باشد.

شامی جایگاه ویژه‌ای در سفره‌های نذری ایران دارد؛ در مراسم‌های مذهبی، نذری‌های محله و مهمانی‌های خانوادگی معمولاً به شکل ساندویچ در نان لواش یا سنگک و همراه با سبزی خوردن و ترشی سرو می‌شود. کمی آبلیموی تازه هنگام سرو، طعم آن را ملایم‌تر می‌کند.

یکی از ویژگی‌های شامی این است که هم گرم و هم سرد خوش‌طعم است؛ همین باعث شده برای سفر، پیک‌نیک و نگهداری در یخچال هم گزینهٔ محبوبی باشد.

مواد لازم شامی

برای ۶ نفر
مادهمقدارکالری هر ۱۰۰گکالری در غذا
نخود، دانهٔ رسیده، خام

نخود (۳۷۸ کیلوکالری در هر ۱۰۰ گرم خام) با ۱۵۰ گرم و ۵۶۷ کیلوکالری در کل قابلمه، منبع اصلی فیبر و پروتئین گیاهی شامی است و سهم بزرگی در ۱۵۳.۳ میکروگرم فولات (۳۸٪ نیاز روزانه) هر پرس دارد.

۱۵۰ گرم۳۷۸۵۶۷
گوشت چرخ‌کردهٔ گاو ۸۵٪ لخم / ۱۵٪ چربی، خام

گوشت چرخ‌کردهٔ گاو (۲۱۵ کیلوکالری در هر ۱۰۰ گرم) با ۳۰۰ گرم و ۶۴۵ کیلوکالری در کل قابلمه، منبع اصلی پروتئین حیوانی، آهن و ویتامین B۱۲ شامی است و بخش عمدهٔ ۱۶.۷ گرم پروتئین هر پرس را تأمین می‌کند.

۳۰۰ گرم۲۱۵۶۴۵
تخم‌مرغ کامل تازه خام

تخم‌مرغ با ۱۰۰ گرم و ۱۴۳ کیلوکالری در کل قابلمه، نقش چسباننده را در مخلوط شامی دارد و همراه با گوشت به پروتئین و ویتامین‌های هر پرس کمک می‌کند.

۱۰۰ گرم۱۴۳۱۴۳
پیاز خام

پیاز خام با ۱۰۰ گرم و تنها ۴۰ کیلوکالری در کل قابلمه، طعم و رطوبت مخلوط را تأمین می‌کند و سهم کوچکی هم در فیبر و ویتامین C شامی دارد.

۱۰۰ گرم۴۰۴۰
روغن زیتون (پخت‌وپز)

روغن زیتون در میان مواد شامی پرکالری‌ترین است (۸۸۴ کیلوکالری در هر ۱۰۰ گرم) و با ۴۰ گرم و ۳۵۴ کیلوکالری در کل قابلمه، بیشترین سهم را در ۱۷.۳ گرم چربی کل و ۴.۵ گرم چربی اشباع هر پرس دارد.

۴۰ گرم۸۸۴۳۵۴
زردچوبه آسیاب‌شده

زردچوبه فقط ۳ گرم از مواد است و با ۳۱۲ کیلوکالری در هر ۱۰۰ گرم، تنها ۹ کیلوکالری به کل قابلمه اضافه می‌کند؛ بیشتر برای رنگ طلایی و خاصیت آنتی‌اکسیدانی آن استفاده می‌شود.

۳ گرم۳۱۲۹
نمک خوراکی

نمک خوراکی با ۶ گرم در این مقدار، کالری اضافه نمی‌کند اما طعم‌دهندهٔ اصلی شامی و منبع بخش بزرگی از ۴۵۱.۲ میلی‌گرم سدیم هر پرس است.

۶ گرم—۰
مجموع مواد اولیه۶۹۹ گرم۱۷۵۸

به‌علاوه: فلفل و دارچین، آبلیمو — این‌ها به عطر و طعم غذا کمک می‌کنند و در محاسبهٔ کالری تأثیر چشمگیری ندارند.

هر عدد از دیتابیس ارزش غذایی همین سایت (دادهٔ USDA FoodData Central، هر ۱۰۰ گرم خام) برداشته شده؛ روی نام هر ماده بزنید تا برچسب کاملش را ببینید.

خواص شامی

شامی به لطف ترکیب گوشت و نخود، منبع خوبی از چند ریزمغذی مهم است:

  • هر پرس ۱۶.۷ گرم پروتئین دارد که به عضله‌سازی و احساس سیری کمک می‌کند.
  • با ۱.۲ میکروگرم ویتامین B۱۲ (۵۱٪ نیاز روزانه)، شامی منبع بسیار خوبی از این ویتامین حیاتی است که فقط در منابع حیوانی یافت می‌شود.
  • ۱۵۳.۳ میکروگرم فولات هر پرس (۳۸٪ نیاز روزانه) عمدتاً از نخود تأمین می‌شود.
  • ۳.۲ میلی‌گرم روی (۲۹٪ نیاز روزانه) در هر پرس، به سیستم ایمنی بدن کمک می‌کند.
  • ۲.۸ میلی‌گرم آهن (۱۵٪ نیاز روزانه) و ۳.۴ گرم فیبر (۱۲٪ نیاز روزانه) شامی را غذایی مغذی برای وعده‌های اصلی می‌کند.

شامی برای لاغری مناسب است؟

هر پرس شامی (۱۱۶ گرم) با ۲۹۳ کیلوکالری نزدیک به ۱۵ درصد از انرژی موردنیاز یک رژیم ۲٬۰۰۰ کیلوکالری روزانه را تأمین می‌کند؛ برای وعدهٔ اصلی همراه با سبزی خوردن و کمی نان، یک یا دو پرس برای بیشتر افراد کافی است. اگر می‌خواهید دقیق‌تر حساب کنید، می‌توانید از محاسبه‌گر سایت برای تنظیم سهم شامی در برنامهٔ غذایی روزتان کمک بگیرید.

چون شامی در روغن سرخ می‌شود و در هر پرس ۴۵۱.۲ میلی‌گرم سدیم (۲۰٪ نیاز روزانه) و ۴.۵ گرم چربی اشباع (۲۲٪ نیاز روزانه) دارد، افرادی که فشار خون بالا، بیماری قلبی یا محدودیت چربی اشباع دارند بهتر است در تعداد پرس و دفعات مصرف آن در هفته کمی محتاط‌تر باشند.

طرز تهیه شامی

برای شامی، نخود را از شب قبل خیس می‌کنند، سپس آب‌پز و له می‌کنند تا با گوشت چرخ‌کرده، تخم‌مرغ، پیاز رنده‌شده، زردچوبه، فلفل و دارچین مخلوط یکدستی تشکیل شود. برای این مقدار (۶ پرس)، آماده‌سازی حدود ۲۵ دقیقه و سرخ کردن همهٔ شامی‌ها حدود ۳۰ دقیقه زمان می‌برد.

  • مخلوط باید کاملاً چسبناک و بدون آب اضافه باشد تا شامی موقع سرخ شدن از هم نپاشد.
  • مخلوط را حداقل نیم ساعت در یخچال استراحت دهید تا فرم بهتری بگیرد.
  • شامی‌ها را روی حرارت متوسط سرخ کنید تا هم داخل بپزد و هم رنگ طلایی یکنواخت بگیرد.
  • کمی آبلیموی تازه هنگام سرو، طعم چربی گوشت را متعادل می‌کند.

چطور کالری شامی را کم کنیم؟

بخش بزرگی از ۱۷.۳ گرم چربی کل و ۴.۵ گرم چربی اشباع هر پرس شامی، از روغنی می‌آید که در آن سرخ می‌شود، نه از خودِ گوشت و نخود. برای نسخهٔ سبک‌تر، می‌توانید شامی‌ها را در تابهٔ نچسب با لایهٔ نازکی روغن یا در فر روی سینی روغن‌مالی‌شده بپزید؛ این کار کالری کلی هر پرس را محسوس پایین می‌آورد بدون آنکه پروتئین یا فولات آن کم شود.

استفاده از گوشت چرخ‌کردهٔ کم‌چرب‌تر هم می‌تواند سهم چربی اشباع را کاهش دهد، هرچند طعم سنتی شامی کمی تغییر می‌کند.

نگهداری و گرم‌کردن شامی

شامی از آن دسته غذاهایی است که هم سرد و هم گرم خوش‌طعم است؛ می‌توانید آن را در ظرف دربسته تا چند روز در یخچال نگه دارید و هنگام مصرف، در تابه یا فر گرم کنید تا سطح آن دوباره ترد شود. برای نگهداری طولانی‌تر، شامی‌های پخته را می‌توان فریز کرد و هنگام نیاز مستقیم از فریزر در تابه گرم کرد.

تفاوت شامی با کتلت و کوفته

شامی، کتلت و کوفته هر سه از خانوادهٔ غذاهای گوشت چرخ‌کرده‌اند اما پایهٔ آن‌ها فرق دارد؛ کتلت معمولی پایهٔ سیب‌زمینی دارد، کوفته اغلب با برنج یا نخود و به شکل گرد و بزرگ‌تر پخته می‌شود، ولی شامی مخصوصاً با نخود له‌شده و گوشت چرخ‌کرده تهیه و به شکل تخت و بیضی سرخ می‌شود. همین پایهٔ نخودی باعث می‌شود شامی نسبت به کتلت سیب‌زمینی‌ای، پروتئین و فیبر بیشتری داشته باشد.

سؤالات متداول دربارهٔ شامی

کالری شامی چقدر است؟
هر پرس ۱۱۶ گرمی شامی حدود ۲۹۳ کیلوکالری انرژی دارد؛ یک قابلمهٔ ۶ پرسی هم در مجموع ۱٬۷۵۸ کیلوکالری انرژی دارد.
شامی چقدر پروتئین دارد؟
هر پرس شامی ۱۶.۷ گرم پروتئین دارد که ترکیبی از گوشت چرخ‌کرده، نخود و تخم‌مرغ است.
شامی برای لاغری مناسب است؟
با ۲۹۳ کیلوکالری و ۱۶.۷ گرم پروتئین در هر پرس، شامی می‌تواند در یک رژیم کنترل‌شده جای بگیرد؛ اما چون سرخ‌کردنی است و ۴۵۱.۲ میلی‌گرم سدیم (۲۰٪ نیاز روزانه) دارد، بهتر است در کنار سبزی خوردن و در حجم کنترل‌شده مصرف شود.
شامی چقدر آهن و روی دارد؟
هر پرس شامی ۲.۸ میلی‌گرم آهن (۱۵٪ نیاز روزانه) و ۳.۲ میلی‌گرم روی (۲۹٪ نیاز روزانه) دارد که عمدتاً از گوشت چرخ‌کرده تأمین می‌شود.
چرا شامی را با نخود درست می‌کنند نه فقط با گوشت؟
نخود به شامی فیبر (۳.۴ گرم در هر پرس) و فولات (۱۵۳.۳ میکروگرم، ۳۸٪ نیاز روزانه) اضافه می‌کند و بافت آن را نرم‌تر و مقرون‌به‌صرفه‌تر از کتلت خالص گوشتی می‌کند.

منبع داده

همهٔ اعداد این صفحه از مواد اولیهٔ خام و بر پایهٔ دادهٔ USDA FoodData Central محاسبه شده‌اند و به برچسب ارزش غذایی هر ماده در همین سایت پیوند دارند. این مطلب مرجع عمومی است و جای مشاورهٔ پزشک یا کارشناس تغذیه را نمی‌گیرد.