فود فکتس
آشپزی ایرانی · غذاهای ایرانی

رشته پلو، کالری و ارزش غذایی هر وعده

پلوی رشته و خرما

رشته پلو، ترکیب رشتهٔ تخم‌مرغی و برنج با خرما، کشمش و گوشت چرخ‌کرده، یکی از پلوهای نمادین سفرهٔ ایرانی است؛ هر وعده‌اش ۴۷۵ کیلوکالری انرژی می‌دهد.

۴۷۵ کیلوکالری در هر وعده ۶ وعده۸۰ دقیقه
رشته پلو، کالری و ارزش غذایی هر وعده

رشته پلو چیست؟

رشته پلو یکی از پلوهای مخلوط ایرانی است که رشتهٔ تخم‌مرغی را کنار برنج دم می‌کنند؛ در این نسخه با خرما، کشمش و گوشت چرخ‌کرده، ترکیبی از شیرینی و شوری در یک دیس کنار هم می‌نشیند. عطر زردچوبه و دارچین، همراه با بافت نرم رشته در میان برنج، رشته پلو را از یک چلوی سادهٔ زعفرانی متمایز می‌کند.

این پلو در فرهنگ غذایی ایران بار نمادین هم دارد؛ به باور قدیمی، خوردن رشته پیش از یک سفر یا در آستانهٔ سال نو، به آدم کمک می‌کند سرِ رشتهٔ کارهایش را در دست بگیرد و مسیرش را در سال پیشِ رو گم نکند. به همین دلیل رشته پلو، به‌ویژه نسخهٔ خرمادار آن، یکی از غذاهای شناخته‌شدهٔ شب یلدا و روزهای پایانی سال است.

رشته پلو معمولاً به‌عنوان غذای اصلی ناهار یا شام، در کنار ماست و سالاد شیرازی سرو می‌شود؛ گاهی هم به‌جای گوشت چرخ‌کرده، مرغ یا نسخهٔ گیاهی آن تهیه می‌شود. دستوری که در این مطلب بررسی شده، برای ۶ پرس در نظر گرفته شده و حدود ۲۰ دقیقه آماده‌سازی و ۶۰ دقیقه پخت زمان می‌برد.

مواد لازم رشته پلو

برای ۶ نفر
مادهمقدارکالری هر ۱۰۰گکالری در غذا
برنج سفید دانه‌بلند معمولی خام غنی‌شده

برنج سفید دانه‌بلند معمولی خام غنی‌شده، با ۳۵۰ گرم در کل قابلمه و ۳۶۵ کیلوکالری در هر ۱۰۰ گرم، پایه و بیشترین سهم‌دهندهٔ انرژی رشته پلو است؛ به‌تنهایی ۱٬۲۷۸ کیلوکالری از کل غذا را می‌سازد. چون رشته پلو از خانوادهٔ پلوهاست، عدد ۴۷۵ کیلوکالریِ هر وعده هم شامل همین برنج و هم بقیهٔ مواد است.

۳۵۰ گرم۳۶۵۱۲۷۸
رشته تخم‌مرغی خشک غنی‌نشده

رشتهٔ تخم‌مرغی خشک غنی‌نشده، با ۱۰۰ گرم و ۳۸۴ کیلوکالری در هر ۱۰۰ گرم، همان مادهٔ نام‌آور این پلوست و ۳۸۴ کیلوکالری به کل قابلمه اضافه می‌کند؛ رشته کنار برنج دم می‌کشد و بافتی متفاوت از یک چلوی ساده به غذا می‌دهد.

۱۰۰ گرم۳۸۴۳۸۴
خرمای دقل نور

خرمای دقل نور، با ۸۰ گرم در قابلمه و ۲۸۲ کیلوکالری در هر ۱۰۰ گرم، تنها ۲۲۶ کیلوکالری به غذا اضافه می‌کند و بخش بزرگی از شیرینی طبیعی و ۱۴ گرم قند هر وعده را می‌سازد؛ همان مادهٔ نمادینی که رشته پلو را به یکی از غذاهای شب یلدا و آغاز سال نو تبدیل کرده است.

۸۰ گرم۲۸۲۲۲۶
کشمش تیره بی‌هسته

کشمش تیره بی‌هسته، با ۴۰ گرم و ۲۹۹ کیلوکالری در هر ۱۰۰ گرم، در کنار خرما شیرینی رشته پلو را کامل می‌کند و تنها ۱۲۰ کیلوکالری از کل قابلمه را تشکیل می‌دهد.

۴۰ گرم۲۹۹۱۲۰
گوشت چرخ‌کردهٔ گاو ۸۵٪ لخم / ۱۵٪ چربی، خام

گوشت چرخ‌کردهٔ گاو با ۸۵٪ لخم، با ۲۰۰ گرم و ۲۱۵ کیلوکالری در هر ۱۰۰ گرم، منبع اصلی پروتئین رشته پلو است و با ۴۳۰ کیلوکالری در کل قابلمه، به ۱۳٫۵ گرم پروتئین هر وعده و بخش بزرگی از آهن (۲۳٪ نیاز روزانه) و ویتامین B۱۲ (۳۲٪ نیاز روزانه) کمک می‌کند.

۲۰۰ گرم۲۱۵۴۳۰
پیاز خام

پیاز خام، ۱۲۰ گرم با ۴۰ کیلوکالری در هر ۱۰۰ گرم، پایهٔ عطر و طعم گوشت چرخ‌کرده است و تنها ۴۸ کیلوکالری کم به کل غذا اضافه می‌کند.

۱۲۰ گرم۴۰۴۸
روغن زیتون (پخت‌وپز)

روغن زیتون مصرفی برای پخت، با وجود وزن نسبتاً کم (۴۰ گرم)، به دلیل چگالی کالری بالا (۸۸۴ کیلوکالری در هر ۱۰۰ گرم) ۳۵۴ کیلوکالری به کل قابلمه اضافه می‌کند و بعد از برنج و گوشت، سومین منبع بزرگ انرژی رشته پلو و منبع اصلی ۱۲٫۹ گرم چربی هر وعده (۱۷٪ نیاز روزانه) است.

۴۰ گرم۸۸۴۳۵۴
زردچوبه آسیاب‌شده

زردچوبهٔ آسیاب‌شده، تنها ۳ گرم از مواد، با ۹ کیلوکالری نقشی تقریباً بی‌اثر در کالری کل دارد و بیشتر برای رنگ و عطر گوشت چرخ‌کرده به‌کار می‌رود.

۳ گرم۳۱۲۹
نمک خوراکی

نمک خوراکی، ۸ گرم در کل قابلمه، کالری‌ای به غذا اضافه نمی‌کند اما در کنار نمکِ به‌کاررفته در پخت گوشت و برنج، در سدیم ۵۴۸٫۳ میلی‌گرمی هر وعده (۲۴٪ نیاز روزانه) سهم اصلی را دارد.

۸ گرم—۰
مجموع مواد اولیه۹۴۱ گرم۲۸۴۸

به‌علاوه: دارچین، آب — این‌ها به عطر و طعم غذا کمک می‌کنند و در محاسبهٔ کالری تأثیر چشمگیری ندارند.

هر عدد از دیتابیس ارزش غذایی همین سایت (دادهٔ USDA FoodData Central، هر ۱۰۰ گرم خام) برداشته شده؛ روی نام هر ماده بزنید تا برچسب کاملش را ببینید.

خواص رشته پلو

رشته پلو با خرما، کشمش و گوشت چرخ‌کرده، ترکیبی از قند طبیعی، پروتئین و چند ریزمغذی مهم است؛ نکته‌های تغذیه‌ای برجستهٔ هر وعده:

  • منبع خوب فولات: هر وعده ۱۴۸٫۳ میکروگرم فولات دارد، معادل ۳۷٪ نیاز روزانه؛ فولات به ساخته‌شدن سلول‌های جدید بدن کمک می‌کند.
  • سهم بالا از ویتامین B۱۲: ۰٫۸ میکروگرم ویتامین B۱۲ در هر وعده (۳۲٪ نیاز روزانه)، عمدتاً از گوشت چرخ‌کرده تأمین می‌شود.
  • منبع آهن و روی: با ۴٫۱ میلی‌گرم آهن (۲۳٪ نیاز روزانه) و ۲٫۶ میلی‌گرم روی (۲۳٪ نیاز روزانه)، رشته پلو بخش قابل‌توجهی از نیاز روزانه به این دو مادهٔ معدنی را پوشش می‌دهد.
  • فیبر از رشته، برنج و میوهٔ خشک: هر وعده ۳٫۱ گرم فیبر دارد (۱۱٪ نیاز روزانه)، بیشتر از یک چلوی سادهٔ بدون رشته و خرما.
  • پروتئین قابل‌توجه: ۱۳٫۵ گرم پروتئین در هر وعده، به احساس سیری بعد از غذا کمک می‌کند.

رشته پلو برای لاغری مناسب است؟

هر وعدهٔ رشته پلو (حدود ۱۵۷ گرم) ۴۷۵ کیلوکالری دارد؛ یعنی نزدیک به ۲۴٪ از یک رژیم ۲٬۰۰۰ کیلوکالری روزانه را به خود اختصاص می‌دهد. چون رشته پلو از خانوادهٔ پلوهاست، این عدد کالری کل غذا -برنج، رشته، خرما، کشمش، گوشت و روغن- را شامل می‌شود، نه فقط رشته یا گوشت. یک وعدهٔ معمولی، در کنار ماست یا سالاد شیرازی، برای یک وعدهٔ اصلی ناهار یا شام کافی است؛ کل قابلمهٔ این دستور که برای ۶ نفر تهیه می‌شود، رویهم ۲٬۸۴۸ کیلوکالری دارد.

افرادی که فشار خون بالا دارند یا سدیم مصرفی‌شان را محدود کرده‌اند، بهتر است به ۵۴۸٫۳ میلی‌گرم سدیم هر وعده (۲۴٪ نیاز روزانه) توجه کنند و در نمک‌زدن به گوشت و برنج محتاط‌تر باشند؛ کسانی که قند خون‌شان را کنترل می‌کنند هم بهتر است به ۱۴ گرم قند هر وعده -عمدتاً از خرما و کشمش- دقت داشته باشند. برای دیدن ارزش غذایی دقیق‌تر متناسب با اندازهٔ پرس دلخواهتان، می‌توانید از محاسبه‌گر فود فکتس کمک بگیرید.

طرز تهیه رشته پلو

برای پخت رشته پلو، ابتدا گوشت چرخ‌کرده را با پیاز و کمی زردچوبه تفت می‌دهند تا رنگ بگیرد و آب بیفتد؛ در ظرفی جدا هم خرما و کشمش را با کمی روغن و دارچین تفت می‌دهند تا شیرینی و عطرشان بیشتر شود. زمان آماده‌سازی این دستور حدود ۲۰ دقیقه و زمان پخت آن نزدیک به ۶۰ دقیقه است و برای ۶ نفر کافی است.

  • رشته را جداگانه کمی تفت می‌دهند تا رنگ بگیرد و بوی خامی نگیرد، سپس مثل برنج خیس‌خورده آبکش می‌شود.
  • برنج نیمه‌پز و رشتهٔ آبکش‌شده لایه‌به‌لایه در قابلمه چیده می‌شود؛ هر لایه بخشی از گوشت، خرما و کشمش تفت‌داده‌شده را هم در خود دارد.
  • در پایان با کمی روغن زیتون و آب دم می‌کشد تا برنج و رشته کاملاً بپزند و تهدیگ ببندد.

چطور کالری رشته پلو را کم کنیم؟

روغن زیتون در این دستور با وجود مصرف نسبتاً کم (۴۰ گرم)، به‌خاطر کالری بالای هر ۱۰۰ گرمش (۸۸۴ کیلوکالری)، ۳۵۴ کیلوکالری از کل قابلمه را می‌سازد؛ تفت‌دادن گوشت، پیاز و حتی خرما و کشمش در یک تابهٔ نچسب و با روغن کمتر، بدون افت کیفیت طعم، کالری کلی غذا را پایین می‌آورد. کاهش کمی از سهم گوشت چرخ‌کرده یا انتخاب گوشت کم‌چرب‌تر هم چربی اشباع هر وعده (۳٫۲ گرم، ۱۶٪ نیاز روزانه) را کم می‌کند.

چون بخش قابل‌توجهی از قند هر وعده (۱۴ گرم) طبیعتاً از خرما و کشمش می‌آید، نیازی به شکر افزودهٔ اضافه در تفت‌دادن آن‌ها نیست؛ کاهش کمی مقدار خرما یا کشمش هم، بدون آنکه طعم شیرین شاخص رشته پلو از بین برود، راهی ساده برای سبک‌ترکردن آن است.

رشته پلو مخصوص چه مناسبتی است؟

رشته پلو یکی از غذاهای نمادین سفرهٔ ایرانی است؛ به باور قدیمی، خوردن رشته پیش از شروع کاری تازه یا یک سفر، به آدم کمک می‌کند سرِ رشتهٔ کارهایش را گم نکند و مسیرش را در سال پیشِ رو پیدا کند. به همین دلیل، رشته پلو یکی از غذاهایی است که در آستانهٔ سال نو، وقتی خانواده‌ها آمادهٔ سفر یا میهمانی‌های عید می‌شوند، روی سفره می‌آید.

نسخهٔ رشته پلو با خرما، مثل همین دستور، به‌طور خاص در شب یلدا -طولانی‌ترین شب سال- در بسیاری از خانه‌های ایرانی در کنار آجیل، هندوانه و انار سرو می‌شود؛ ترکیب رشته و خرما هم طعم شیرین شب یلدا را دارد و هم همان نماد خوش‌یمنی و پیداکردن راه در سال پیشِ رو است.

نگهداری رشته پلو

رشته پلوی باقی‌مانده را باید در ظرف دربسته و در یخچال نگهداری کرد و ظرف دو تا سه روز مصرف کرد؛ چون رشته برخلاف برنج، اگر مدت بیشتری بماند، ممکن است زودتر له و آبکی شود. برای گرم‌کردن، بهتر است کمی آب یا روغن به آن اضافه شود و روی حرارت ملایم یا در مایکروویو گرم شود تا بافت رشته و برنج حفظ بماند.

برای نگهداری طولانی‌تر، رشته پلو را می‌توان در وعده‌های جداگانه (هرکدام حدود ۱۵۷ گرم) در فریزر گذاشت؛ همین تقسیم‌بندی، کنترل کالری مصرفی هر وعده -۴۷۵ کیلوکالری طبق این دستور- را هم ساده‌تر می‌کند.

سؤالات متداول دربارهٔ رشته پلو

کالری رشته پلو چقدر است؟
هر وعدهٔ ۱۵۷ گرمی رشته پلو ۴۷۵ کیلوکالری دارد؛ کل قابلمهٔ این دستور برای ۶ پرس، ۲٬۸۴۸ کیلوکالری است.
رشته پلو چقدر پروتئین دارد؟
هر وعده ۱۳٫۵ گرم پروتئین دارد که بیشتر آن از گوشت چرخ‌کرده تأمین می‌شود.
رشته پلو برای لاغری مناسب است؟
با ۴۷۵ کیلوکالری در هر وعده (نزدیک به ۲۴٪ یک رژیم ۲٬۰۰۰ کیلوکالری روزانه) و ۷۶ گرم کربوهیدرات (۲۸٪ نیاز روزانه)، رشته پلو غذای سبکی نیست؛ چون از خانوادهٔ پلوهاست و بیشترین کالری آن از برنج و رشته می‌آید، در رژیم کاهش وزن بهتر است پرس متعادلی از آن همراه با سالاد مصرف شود.
سدیم رشته پلو چقدر است؟
هر وعده ۵۴۸٫۳ میلی‌گرم سدیم دارد که ۲۴٪ نیاز روزانه را تأمین می‌کند؛ افرادی که فشار خون بالا دارند بهتر است در نمک‌زدن به گوشت و برنج دقت کنند.
رشته پلو چه ویتامین‌ها و مواد معدنی دارد؟
برجسته‌ترین آن‌ها فولات (۱۴۸٫۳ میکروگرم، ۳۷٪ نیاز روزانه)، ویتامین B۱۲ (۰٫۸ میکروگرم، ۳۲٪ نیاز روزانه) و آهن (۴٫۱ میلی‌گرم، ۲۳٪ نیاز روزانه) است.

منبع داده

همهٔ اعداد این صفحه از مواد اولیهٔ خام و بر پایهٔ دادهٔ USDA FoodData Central محاسبه شده‌اند و به برچسب ارزش غذایی هر ماده در همین سایت پیوند دارند. این مطلب مرجع عمومی است و جای مشاورهٔ پزشک یا کارشناس تغذیه را نمی‌گیرد.