فود فکتس
آشپزی ایرانی · غذاهای ایرانی

آش جو: کالری و ارزش غذایی

آش جو و حبوبات

آش جو یکی از آن آش‌های اصیل و بی‌ادعای ایرانی است؛ کاسه‌ای گرم از جو و حبوبات و سبزی‌های تازه که در روزهای سرد جان می‌دهد و برای دوران نقاهت هم توصیه می‌شود.

۱۶۶ کیلوکالری در هر وعده ۸ وعده۱۲۰ دقیقه
آش جو: کالری و ارزش غذایی

آش جو چیست؟

آش جو یکی از ساده‌ترین و در عین حال پرمغزترین آش‌های سنتی ایران است؛ ترکیبی از جو پرک، حبوباتی مثل لوبیا قرمز و نخود، و انبوهی سبزی تازه که در یک قابلمه آرام‌آرام می‌پزد تا آشی ملایم و خوش‌عطر به دست بیاید. برخلاف آش‌های تندوتیز، طعم آش جو نرم و دلنشین است و همین ویژگی آن را برای کودکان، سالمندان و کسانی که تازه از بیماری بلند شده‌اند مناسب کرده است.

در بسیاری از خانه‌های ایرانی، آش جو غذای روزهای سرد پاییز و زمستان است؛ همان آشی که مادربزرگ‌ها برای «جان گرفتن» بیمار یا زائو می‌پختند. سرو آن معمولاً با کشک یا آبلیمو و کمی نعناع داغ همراه است تا رنگ و رایحه‌اش کامل شود، هرچند نسخهٔ ساده و بدون کشک آن هم در بسیاری از سفره‌ها جا افتاده است.

این آش را می‌توان در قابلمه‌ای بزرگ پخت و برای چند روز نگه داشت، چون هرچه بماند بافتش غلیظ‌تر و طعمش جاافتاده‌تر می‌شود؛ به همین دلیل یکی از گزینه‌های محبوب برای پخت دسته‌جمعی و فریز کردن است.

مواد لازم آش جو

برای ۸ نفر
مادهمقدارکالری هر ۱۰۰گکالری در غذا
جو پرک (بلغور جو)، خام

جو پرک با ۳۵۲ کیلوکالری در هر ۱۰۰ گرم، ستون اصلی این آش است و با ۱۲۰ گرم مصرفی، عمدهٔ کربوهیدرات پیچیده و فیبر آش جو را تأمین می‌کند و بافت مخملی و سیرکننده‌اش را می‌سازد.

۱۲۰ گرم۳۵۲۴۲۲
لوبیا قرمز، دانهٔ رسیده، خام

لوبیا قرمز (۳۳۷ کیلوکالری در ۱۰۰ گرم) با ۶۰ گرم در این آش، منبع خوبی از پروتئین گیاهی، آهن و فیبر است و به‌همراه نخود، بافت آش را غنی‌تر می‌کند.

۶۰ گرم۳۳۷۲۰۲
نخود، دانهٔ رسیده، خام

نخود (۳۷۸ کیلوکالری در ۱۰۰ گرم) هم با همان ۶۰ گرم، در کنار لوبیا قرمز فولات و پروتئین آش جو را بالا می‌برد و کمی طعم شیرین و مغزدار به آن می‌دهد.

۶۰ گرم۳۷۸۲۲۷
جعفری تازه

جعفری تازه فقط ۳۶ کیلوکالری در ۱۰۰ گرم دارد، اما با ۱۰۰ گرم مصرفی سهم بزرگی در تأمین ویتامین C و ویتامین K آش دارد و طراوت و رنگ سبزش را رقم می‌زند.

۱۰۰ گرم۳۶۳۶
گشنیز خام

عطر تیز و خاص آش جو را عمدتاً گشنیز خام می‌سازد؛ با ۸۰ گرم مصرفی و تنها ۲۳ کیلوکالری در ۱۰۰ گرم، تقریباً کالری‌ای به آش اضافه نمی‌کند.

۸۰ گرم۲۳۱۸
اسفناج خام

اسفناج خام هم با ۱۰۰ گرم و ۲۳ کیلوکالری در هر ۱۰۰ گرم، از دیگر سبزی‌های برگ‌سبز آش است و در تأمین فولات و ویتامین K بالای آش جو نقش دارد.

۱۰۰ گرم۲۳۲۳
هویج خام

هویج خام ۸۰ گرم از مواد آش را تشکیل می‌دهد؛ با ۴۱ کیلوکالری در ۱۰۰ گرم، هم شیرینی ملایمی به آش می‌دهد و هم بخشی از ویتامین A آن را تأمین می‌کند.

۸۰ گرم۴۱۳۳
پیاز خام

۱۲۰ گرم پیاز خام (۴۰ کیلوکالری در ۱۰۰ گرم) پایهٔ طعمی آش جو را می‌سازد و در کنار زردچوبه، عطر و پس‌زمینهٔ شیرین ملایمی به آن می‌دهد.

۱۲۰ گرم۴۰۴۸
روغن زیتون (پخت‌وپز)

روغن زیتون با ۸۸۴ کیلوکالری در ۱۰۰ گرم، پرانرژی‌ترین جزء آش است؛ همین ۳۵ گرم روغن حدود ۳۰۹ کیلوکالری از کل قابلمه را تشکیل می‌دهد.

۳۵ گرم۸۸۴۳۰۹
زردچوبه آسیاب‌شده

زردچوبه آسیاب‌شده تنها ۴ گرم مصرف دارد و با آنکه ۳۱۲ کیلوکالری در ۱۰۰ گرم دارد، چون مقدارش کم است فقط ۱۲ کیلوکالری به کل قابلمه اضافه می‌کند؛ نقش اصلی‌اش رنگ و عطر آش است.

۴ گرم۳۱۲۱۲
نمک خوراکی

نمک خوراکی با ۸ گرم به آش کالری اضافه نمی‌کند، اما بخش عمده‌ای از سدیم آش جو را تشکیل می‌دهد و باید در کنترل نمک کلی روز در نظر گرفته شود.

۸ گرم—۰
مجموع مواد اولیه۷۶۷ گرم۱۳۳۱

به‌علاوه: کشک یا آبلیمو، نعناع داغ، آب — این‌ها به عطر و طعم غذا کمک می‌کنند و در محاسبهٔ کالری تأثیر چشمگیری ندارند.

هر عدد از دیتابیس ارزش غذایی همین سایت (دادهٔ USDA FoodData Central، هر ۱۰۰ گرم خام) برداشته شده؛ روی نام هر ماده بزنید تا برچسب کاملش را ببینید.

خواص آش جو

هر وعدهٔ ۹۶ گرمی آش جو (۱۶۶ کیلوکالری) در کنار طعم ملایمش، بسته‌ای فشرده از فیبر، مواد معدنی و ویتامین‌های سبزی‌هاست:

  • فیبر بالا: هر وعده ۶ گرم فیبر دارد، یعنی ۲۱٪ از نیاز روزانه؛ ترکیب جو پرک و حبوبات این فیبر را تأمین می‌کند و به احساس سیری کمک می‌کند.
  • منبع خوب آهن: با ۲٫۹ میلی‌گرم آهن در هر وعده (۱۶٪ نیاز روزانه)، لوبیا قرمز و نخود سهم اصلی را دارند.
  • فولات قابل‌توجه: ۱۲۹٫۱ میکروگرم فولات معادل ۳۲٪ نیاز روزانه است، حاصل ترکیب حبوبات با سبزی‌های برگ‌سبز مثل اسفناج و جعفری.
  • ویتامین C فراوان: ۲۵٫۲ میلی‌گرم ویتامین C (۲۸٪ نیاز روزانه) عمدتاً از جعفری و گشنیز تازه می‌آید.
  • ویتامین A همراه با پروتئین گیاهی: ۲۲۸٫۸ میکروگرم ویتامین A (۲۵٪ نیاز روزانه) در کنار ۶ گرم پروتئین گیاهی، آش جو را غذایی نسبتاً متعادل می‌کند.

آش جو برای لاغری مناسب است؟

یک وعدهٔ آش جو حدود ۹۶ گرم و ۱۶۶ کیلوکالری است، یعنی چیزی حدود ۸ درصد از انرژی یک رژیم ۲٬۰۰۰ کیلوکالری روزانه؛ همین عدد باعث می‌شود بتوان یک یا دو کاسه از آن را در وعدهٔ ناهار یا شام به‌عنوان غذای اصلی و نسبتاً سبک در نظر گرفت. کل قابلمه برای ۸ نفر حساب شده و رویهم حدود ۱٬۳۳۱ کیلوکالری انرژی دارد؛ این اعداد فقط برای خودِ آش است و کشک، آبلیمو یا نعناع داغی که موقع سرو اضافه می‌کنید را دربر نمی‌گیرد.

سدیم این آش با ۴۲۰٫۸ میلی‌گرم در هر وعده (۱۸٪ نیاز روزانه) قابل‌توجه است، پس افرادی که باید نمک مصرفی‌شان را کنترل کنند بهتر است در نمک اضافه و کشکِ همراه آش هم دست نگه دارند. از طرفی چون آش جو سرشار از سبزی‌های برگ‌سبز است، ویتامین K آن بسیار بالاست (۳۰۱٫۹ میکروگرم، معادل ۲۵۲٪ نیاز روزانه)؛ کسانی که داروی رقیق‌کنندهٔ خون مثل وارفارین مصرف می‌کنند بهتر است مصرف سبزی‌های برگ‌سبز را در وعده‌های مختلف ثابت نگه‌دارند و در این‌باره با پزشک خود هماهنگ باشند. برای دیدن سهم دقیق این آش از نیاز روزانه‌تان می‌توانید از محاسبه‌گر فود فکتس هم کمک بگیرید.

طرز تهیه آش جو

پخت آش جو معمولاً حدود ۳۰ دقیقه زمان آماده‌سازی و نزدیک به ۹۰ دقیقه پخت می‌برد، چون جو پرک و حبوبات باید به‌آرامی نرم شوند. لوبیا قرمز و نخود بهتر است از شب قبل خیس بخورند تا هم زودتر بپزند و هم راحت‌تر هضم شوند.

  • پیاز را در روغن زیتون تفت بدهید تا شفاف شود، بعد زردچوبه را اضافه کنید تا عطرش باز شود.
  • جو پرک، لوبیا قرمز و نخود را با آب کافی روی حرارت ملایم بپزید تا کاملاً نرم شوند؛ این مرحله معمولاً بیشترین زمان پخت را می‌گیرد.
  • در پایان، جعفری، گشنیز و اسفناج خردشده را اضافه کنید تا سبزی‌ها فقط جا بیفتند و رنگ و ویتامین‌شان از دست نرود.
  • آش را با کشک یا آبلیمو و کمی نعناع داغ سرو کنید؛ همین دو افزودنی، طعم سنتی آش جو را کامل می‌کند.

چطور کالری آش جو را کم کنیم؟

برای نسخه‌ای سبک‌تر از آش جو، می‌توان مقدار روغن زیتون را کمی کاهش داد، چون در دستور فعلی همین ۳۵ گرم روغن حدود ۳۰۹ کیلوکالری از مجموع قابلمه را تشکیل می‌دهد. سدیم پایهٔ این آش هم‌اکنون ۴۲۰٫۸ میلی‌گرم در هر وعده است و اگر کشک را هم اضافه کنید، این عدد بالاتر هم می‌رود؛ برای کسانی که باید نمک را کنترل کنند، آبلیمو جایگزین سبک‌تری به‌جای کشک است.

اگر می‌خواهید آش پروتئین بیشتری داشته باشد، می‌توانید کمی به سهم لوبیا قرمز یا نخود اضافه کنید، بدون آنکه به بافت اصلی آش جو لطمه بخورد.

طرز نگهداری آش جو

آش جو از آن دسته غذاهایی است که هرچه بماند بافتش غلیظ‌تر و طعمش جاافتاده‌تر می‌شود، به همین دلیل برای پخت دسته‌جمعی و نگهداری چند روزه گزینهٔ خوبی است. آش خنک‌شده را در ظرف دربسته تا چند روز در یخچال می‌توان نگه داشت و در فریزر هم برای مدت طولانی‌تری ماندگار می‌ماند.

موقع گرم‌کردن دوباره، چون جو پرک و حبوبات آب می‌کشند، معمولاً باید کمی آب اضافه کرد تا آش به غلظت اولش برگردد؛ کشک یا آبلیمو و نعناع داغ را بهتر است تازه و درست قبل از سرو به آش اضافه کنید.

سؤالات متداول دربارهٔ آش جو

کالری آش جو چقدر است؟
هر وعدهٔ ۹۶ گرمی آش جو حدود ۱۶۶ کیلوکالری انرژی دارد و کل قابلمه (برای ۸ نفر) در حدود ۱٬۳۳۱ کیلوکالری است.
آش جو چند گرم پروتئین دارد؟
هر وعده آش جو حدود ۶ گرم پروتئین گیاهی دارد که عمدتاً از لوبیا قرمز و نخود تأمین می‌شود.
آش جو برای رژیم لاغری مناسب است؟
با ۱۶۶ کیلوکالری و ۶ گرم فیبر (۲۱٪ نیاز روزانه) در هر وعده، آش جو می‌تواند گزینهٔ سیرکننده و نسبتاً کم‌کالری برای وعده‌های سبک باشد؛ فقط چون سدیم آن ۴۲۰٫۸ میلی‌گرم در هر وعده است، بهتر است نمک بقیهٔ وعده‌های روز کنترل شود.
آیا آش جو ویتامین B۱۲ دارد؟
خیر؛ چون آش جو کاملاً گیاهی است، ویتامین B۱۲ آن صفر است. کسانی که رژیم گیاهی دارند باید این ویتامین را از مکمل یا غذاهای غنی‌شده تأمین کنند.
چه کسانی باید در خوردن آش جو احتیاط کنند؟
چون آش جو سرشار از سبزی‌های برگ‌سبز است، ویتامین K آن بسیار بالا (۳۰۱٫۹ میکروگرم، معادل ۲۵۲٪ نیاز روزانه) است؛ افرادی که وارفارین یا داروهای رقیق‌کنندهٔ خون مصرف می‌کنند بهتر است مصرف این‌گونه سبزی‌ها را ثابت نگه‌دارند و با پزشک خود مشورت کنند. افرادی که باید سدیم مصرفی‌شان را کنترل کنند هم بهتر است نمک و کشک همراه آش را کم کنند.

منبع داده

همهٔ اعداد این صفحه از مواد اولیهٔ خام و بر پایهٔ دادهٔ USDA FoodData Central محاسبه شده‌اند و به برچسب ارزش غذایی هر ماده در همین سایت پیوند دارند. این مطلب مرجع عمومی است و جای مشاورهٔ پزشک یا کارشناس تغذیه را نمی‌گیرد.