فود فکتس
آشپزی ایرانی · غذاهای ایرانی

آش رشته: کالری و ارزش غذایی

آش رشتهٔ حبوبات و سبزی

آش رشتهٔ پرمایه، ترکیبی از حبوبات، سبزی تازه و رشته است که هم غذای شب‌های سرد زمستان است و هم رسمی نذری برای برکت و بازگشت از سفر؛ هر کاسهٔ آن سرشار از فیبر و پروتئین گیاهی است.

۲۳۳ کیلوکالری در هر وعده ۸ وعده۱۳۰ دقیقه
آش رشته: کالری و ارزش غذایی

آش رشته چیست؟

آش رشته یکی از شناخته‌شده‌ترین آش‌های ایرانی است؛ ترکیبی پرمایه از حبوبات (لوبیا قرمز، نخود و عدس)، رشتهٔ آش و سبزی‌های تازهٔ فراوان مثل جعفری، گشنیز، اسفناج و تره، که روی آن کشک و نعناع داغ می‌ریزند. طعم ترش‌وشیرین کشک در کنار عطر نعناع داغ و پیازداغ، امضای اصلی این آش را می‌سازد.

این آش جایگاهی فراتر از یک غذای معمولی دارد؛ در بسیاری از خانه‌های ایرانی، آش رشته را به نیت برآورده‌شدن حاجت یا برای مسافری که قصد سفر دارد نذر می‌کنند و باور رایج این است که رشته‌های آن نماد گره‌گشایی از کارهاست. آش رشته یکی از غذاهای ثابت شب یلدا و شب‌های سرد پاییز و زمستان هم هست که معمولاً در جمع خانوادگی سِرو می‌شود.

تهیهٔ آش رشتهٔ اصیل زمان می‌برد؛ حبوبات باید از پیش خیس بخورند و آش به‌آرامی بجوشد تا رشته و سبزی‌ها با طعم حبوبات یکی شوند. همین پخت طولانی به آش رشته بافت غلیظ و ماندگاری چند روزه در یخچال می‌دهد.

مواد لازم آش رشته

برای ۸ نفر
مادهمقدارکالری هر ۱۰۰گکالری در غذا
لوبیا قرمز، دانهٔ رسیده، خام

از هر کاسهٔ آش رشته، ۸۰ گرم لوبیا قرمز نقش پررنگی در فیبر و پروتئین گیاهی دارد و با ۳۳۷ کیلوکالری در هر ۱۰۰ گرم، ۲۷۰ کیلوکالری از کل قابلمه را تأمین می‌کند.

۸۰ گرم۳۳۷۲۷۰
نخود، دانهٔ رسیده، خام

نخود هم به همان اندازه، یعنی ۸۰ گرم، در آش حضور دارد؛ با ۳۷۸ کیلوکالری در هر ۱۰۰ گرم بیشترین کالری را در میان سه حبوب آش دارد و ۳۰۲ کیلوکالری از قابلمه را می‌سازد.

۸۰ گرم۳۷۸۳۰۲
عدس خام

عدس زودپزترین حبوب آش رشته است؛ ۸۰ گرم آن با ۳۵۲ کیلوکالری در هر ۱۰۰ گرم، ۲۸۲ کیلوکالری به آش می‌افزاید و به‌خاطر آهن و فولات بالایش سهم مهمی در ارزش غذایی هر کاسه دارد.

۸۰ گرم۳۵۲۲۸۲
رشته تخم‌مرغی خشک غنی‌نشده

بیشترین وزن مواد آش رشته، یعنی ۱۲۰ گرم، به خود رشته اختصاص دارد؛ همین رشته با ۳۸۴ کیلوکالری در هر ۱۰۰ گرم، با ۴۶۱ کیلوکالری بزرگ‌ترین سهم را در کالری کل آش دارد.

۱۲۰ گرم۳۸۴۴۶۱
جعفری تازه

جعفری با ۱۵۰ گرم، پرمصرف‌ترین سبزی آش رشته است؛ کالری آن پایین است (۳۶ کیلوکالری در هر ۱۰۰ گرم) اما سهم بزرگی در ویتامین K و ویتامین C آش می‌گذارد.

۱۵۰ گرم۳۶۵۴
گشنیز خام

۱۰۰ گرم گشنیز عطر تازه و کمی تندی به آش می‌دهد؛ با تنها ۲۳ کیلوکالری در هر ۱۰۰ گرم، از سبزی‌های کم‌کالری اما پرخاصیت آش رشته است.

۱۰۰ گرم۲۳۲۳
اسفناج خام

اسفناج، سومین سبزی برگ‌سبز آش با ۱۵۰ گرم، در کنار جعفری و گشنیز باعث می‌شود ویتامین K و آهن آش رشته در سطح بالایی باشد.

۱۵۰ گرم۲۳۳۴
پیازچه (شامل ساقه و سر پیاز) خام

۸۰ گرم پیازچه (تره) طعم تند و تازه‌ای به آش رشته می‌دهد؛ با ۳۲ کیلوکالری در هر ۱۰۰ گرم، کالری چندانی به آش اضافه نمی‌کند.

۸۰ گرم۳۲۲۶
پیاز خام

۱۲۰ گرم پیاز پایهٔ طعم آش را می‌سازد و با تفت خوردن، ۴۸ کیلوکالری از انرژی کل آش را تأمین می‌کند.

۱۲۰ گرم۴۰۴۸
روغن زیتون (پخت‌وپز)

روغن زیتون تنها ۴۰ گرم از مواد آش را تشکیل می‌دهد اما چون هر ۱۰۰ گرمش ۸۸۴ کیلوکالری دارد، ۳۵۴ کیلوکالری یعنی دومین سهم بزرگ کالری آش از همین روغن می‌آید.

۴۰ گرم۸۸۴۳۵۴
زردچوبه آسیاب‌شده

زردچوبه فقط به مقدار ۴ گرم به آش اضافه می‌شود؛ همین مقدار کم برای رنگ و عطر کافی است و تنها ۱۲ کیلوکالری به آش می‌افزاید.

۴ گرم۳۱۲۱۲
نمک خوراکی

۸ گرم نمک خوراکی در قابلمه، کالری‌ای به آش اضافه نمی‌کند اما نقش مستقیمی در سدیم ۴۲۸٫۴ میلی‌گرمی هر وعده دارد.

۸ گرم—۰
مجموع مواد اولیه۱۰۱۲ گرم۱۸۶۶

به‌علاوه: کشک، نعناع داغ و پیازداغ، آب — این‌ها به عطر و طعم غذا کمک می‌کنند و در محاسبهٔ کالری تأثیر چشمگیری ندارند.

هر عدد از دیتابیس ارزش غذایی همین سایت (دادهٔ USDA FoodData Central، هر ۱۰۰ گرم خام) برداشته شده؛ روی نام هر ماده بزنید تا برچسب کاملش را ببینید.

خواص آش رشته

هر کاسهٔ آش رشته (۱۲۶ گرم) در کنار طعم پرمایه‌اش، از نظر تغذیه‌ای هم غذای قابل‌اتکایی است، به‌خصوص برای کسانی که به دنبال منابع گیاهی پروتئین و فیبر هستند:

  • سرشار از فیبر: هر وعده ۶٫۳ گرم فیبر دارد که ۲۳ درصد نیاز روزانه است؛ عمدتاً از حبوبات و سبزی‌های آش.
  • منبع خوب آهن: با ۴٫۴ میلی‌گرم آهن در هر وعده، ۲۵ درصد نیاز روزانه را تأمین می‌کند که برای پیشگیری از کم‌خونی اهمیت دارد.
  • فولات بالا: ۲۲۹٫۳ میکروگرم فولات معادل ۵۷ درصد نیاز روزانه است که از حبوبات و سبزی‌های برگ‌سبز آش می‌آید.
  • ویتامین C قابل‌توجه: ۳۷٫۹ میلی‌گرم ویتامین C در هر کاسه، ۴۲ درصد نیاز روزانه را پوشش می‌دهد؛ سهمی که کمتر کسی از یک آش انتظار دارد.
  • پروتئین گیاهی: ترکیب لوبیا قرمز، نخود و عدس ۱۰٫۶ گرم پروتئین گیاهی در هر وعده می‌دهد که به سیری کمک می‌کند.

چقدر آش رشته بخوریم؟

یک کاسهٔ متوسط آش رشته (۱۲۶ گرم) ۲۳۳ کیلوکالری دارد؛ یعنی حدود ۱۲ درصد از یک رژیم ۲۰۰۰ کیلوکالری روزانه، عددی منطقی برای یک وعدهٔ غذایی کامل. توجه کنید این رقم فقط برای خودِ آش است و کشک، نعناع داغ و پیازداغی را که معمولاً هنگام سرو روی آش می‌ریزند شامل نمی‌شود؛ این افزودنی‌ها هم کالری و هم سدیم آش را بالاتر می‌برند.

با ۴۲۸٫۴ میلی‌گرم سدیم (۱۹ درصد نیاز روزانه) در هر وعده، افرادی که باید سدیم مصرفی‌شان را کنترل کنند بهتر است در نمک‌زدن و مقدار کشکِ افزوده دست‌شان را سبک‌تر نگه دارند. از طرفی سبزی‌های فراوان آش، ویتامین K آن را به ۴۶۲٫۷ میکروگرم یعنی ۳۸۶ درصد نیاز روزانه می‌رسانند؛ کسانی که داروی رقیق‌کنندهٔ خون مثل وارفارین مصرف می‌کنند بهتر است مصرف سبزی‌های برگ‌سبز از جمله آش رشته را در حد ثابتی نگه دارند و در این باره با پزشک خود هماهنگ باشند. برای محاسبهٔ دقیق‌تر ارزش غذایی بر اساس اندازهٔ کاسه‌ای که واقعاً می‌خورید، از محاسبه‌گر فودفکتس کمک بگیرید.

طرز تهیه آش رشته

آش رشتهٔ اصیل با پختن سه حبوب اصلی، یعنی لوبیا قرمز، نخود و عدس، شروع می‌شود که باید از قبل خیس بخورند تا زودتر بپزند. زمان آماده‌سازی این آش نزدیک به ۴۰ دقیقه و پخت آن حدود ۹۰ دقیقه طول می‌کشد، چون حبوبات باید کاملاً نرم شوند تا بافت غلیظ آش شکل بگیرد.

  • سبزی‌های آش (جعفری، گشنیز، اسفناج و تره) را جداگانه تفت می‌دهند تا رنگ سبز و عطرشان حفظ شود، بعد به آش اضافه می‌کنند.
  • رشته را نزدیک انتهای پخت به آش می‌افزایند تا بیش از حد له نشود و بافتش باقی بماند.
  • کشک را باید کم‌کم و همراه هم‌زدن به آش اضافه کرد تا دلمه نشود و یک‌دست بماند؛ بخشی از کشک هم برای تزیین روی آش نگه داشته می‌شود.
  • پیازداغ و نعناع داغ در روغن سرخ می‌شود و درست موقع سرو روی آش می‌ریزند.

چطور کالری آش رشته را کم کنیم؟

برای نسخه‌ای سبک‌تر از آش رشته، می‌توان مقدار روغن زیتون تفت را کم کرد و پیازداغ را با کمی روغن در تابهٔ نچسب تفت داد نه سرخ کرد؛ چون بخش مهمی از ۶٫۸ گرم چربی هر وعده از همین روغن تأمین می‌شود. کاهش نمک افزوده و استفادهٔ محتاطانه از کشک، که خودش شور است، هم سدیم آش را که هم‌اکنون ۴۲۸٫۴ میلی‌گرم در هر وعده است، پایین‌تر می‌آورد. برای اینکه آش سبک‌تر اما همچنان پرمایه بماند، می‌توان سهم سبزی‌ها را نسبت به رشته کمی بالا برد بی‌آنکه به کالری کل آش اضافه شود.

انواع آش رشته

آش رشته در نقاط مختلف ایران کمی متفاوت پخته می‌شود. در برخی مناطق مثل آذربایجان، سبزی‌های محلی بیشتری به آش اضافه می‌کنند؛ در تهران و مرکز ایران نسخهٔ کلاسیک با کشک و نعناع داغ رایج‌تر است. برخی خانواده‌ها هم به‌جای رشتهٔ تخم‌مرغی از رشتهٔ ساده استفاده می‌کنند یا نسبت حبوبات به سبزی را بر اساس ذائقهٔ خانوادگی تغییر می‌دهند. با این حال ستون اصلی آش رشته، یعنی حبوبات، سبزی فراوان، رشته و کشک، در همهٔ نسخه‌ها ثابت می‌ماند.

نگهداری آش رشته

آش رشته از آن غذاهایی است که هرچه بماند خوش‌طعم‌تر می‌شود. آش پخته‌شده را می‌توان چند روز در ظرف دربسته داخل یخچال نگه داشت. چون آش هنگام سرد شدن غلیظ‌تر می‌شود، موقع گرم کردن دوباره کمی آب اضافه کنید تا به غلظت اولیه برگردد. بهتر است کشک و پیازداغ تازه را درست لحظهٔ سرو اضافه کنید، نه از قبل، تا طعم و رنگ آش دست‌نخورده بماند.

سؤالات متداول دربارهٔ آش رشته

آش رشته چند کالری دارد؟
هر کاسهٔ آش رشته (۱۲۶ گرم) ۲۳۳ کیلوکالری دارد. این عدد فقط برای خودِ آش است و کشک و نعناع داغی که موقع سرو اضافه می‌شود را شامل نمی‌شود. کل قابلمهٔ آش رشته که ۸ وعده می‌دهد، در مجموع ۱۸۶۶ کیلوکالری دارد.
آش رشته چقدر پروتئین دارد؟
هر وعده آش رشته ۱۰٫۶ گرم پروتئین گیاهی دارد که عمدتاً از لوبیا قرمز، نخود و عدس تأمین می‌شود.
آش رشته برای لاغری خوب است؟
آش رشته با ۲۳۳ کیلوکالری و ۶٫۳ گرم فیبر (۲۳ درصد نیاز روزانه) در هر وعده می‌تواند در یک رژیم متعادل جا بگیرد و به سیری کمک کند، اما اگر کشک و روغن زیادی به آن اضافه شود یا در کنار نان مصرف شود، کالری وعده بالاتر می‌رود؛ بهتر است مقدار کشک و روغن را کنترل کنید.
آش رشته چقدر فیبر و آهن دارد؟
هر وعده ۶٫۳ گرم فیبر (۲۳ درصد نیاز روزانه) و ۴٫۴ میلی‌گرم آهن (۲۵ درصد نیاز روزانه) دارد که هر دو عمدتاً از حبوبات آش می‌آیند.
آیا آش رشته سدیم زیادی دارد؟
هر وعده ۴۲۸٫۴ میلی‌گرم سدیم دارد که ۱۹ درصد نیاز روزانه است. کسانی که باید سدیم مصرفی‌شان را کنترل کنند بهتر است در نمک و کشک اضافه دست‌شان را سبک‌تر نگه دارند.

منبع داده

همهٔ اعداد این صفحه از مواد اولیهٔ خام و بر پایهٔ دادهٔ USDA FoodData Central محاسبه شده‌اند و به برچسب ارزش غذایی هر ماده در همین سایت پیوند دارند. این مطلب مرجع عمومی است و جای مشاورهٔ پزشک یا کارشناس تغذیه را نمی‌گیرد.